Ułożenie palców na klawiaturze: rząd podstawowy i AltGr
Osiem palców obsługuje 8 klawiszy rzędu podstawowego, a resztę klawiatury dzielą między siebie w kolumnach, po jednej albo po dwie na palec. Lewa ręka stoi na A, S, D i F, prawa na J, K, L i średniku, a oba kciuki leżą nad spacją. To całe ułożenie, wszystko dalsze jest już konsekwencją.
Wypustki na F i J
Większość klawiatur ma na F i J wyczuwalną wypustkę albo wgłębienie, czasem dwie kropki. Dzięki nim wracasz na pozycję dotykiem, bez patrzenia, i to jest cały sens tego oznaczenia. Odłóż ręce, sięgnij po kubek, wróć i znajdź wypustki wskazującymi, a pozostałe palce ustawią się same.
Zasada powrotu jest ważniejsza od samego ustawienia. Palec wychodzi po klawisz i natychmiast wraca do swojego miejsca w rzędzie podstawowym. Jeżeli ręka zostaje tam, gdzie sięgnęła, cała mapa przesuwa się o kolumnę i następne naciśnięcie idzie w sąsiedni klawisz, mimo że palec zadziałał poprawnie.
Które palce biorą które kolumny
- Wskazujące obsługują po dwie kolumny: lewy bierze R, F, V oraz T, G, B, prawy bierze U, J, M oraz Y, H, N.
- Środkowe po jednej kolumnie: lewy E, D, C, prawy I, K i przecinek.
- Serdeczne analogicznie: lewy W, S, X, prawy O, L i kropkę.
- Małe biorą kolumny skrajne i modyfikatory: lewy Q, A, Z, Shift, Tab i Ctrl, prawy P, średnik, ukośnik, Enter i Backspace.
- Kciuki obsługują spację, a prawy dodatkowo prawy Alt.
Dwie kolumny na wskazującym są miejscem, w którym najczęściej sypie się dokładność. Ruch na T i na Y jest dłuższy niż wszystkie pozostałe, bo palec przechodzi przez środek klawiatury, i wymaga osobnych powtórzeń.
Kciuki, spacja i AltGr
Spacja należy do kciuków i to jedyny klawisz, który dwie ręce dzielą swobodnie. Przyjęta zasada mówi, że spację naciska kciuk ręki przeciwnej niż ta, która napisała ostatnią literę, ale w praktyce większość osób używa jednego kciuka i pisze zupełnie dobrze.
Prawy kciuk ma w polszczyźnie drugie zadanie i tu zasada jest twarda. Dziewięć liter z ogonkami powstaje z prawego Alta, opisywanego jako AltGr, i litery bazowej. Modyfikator bierze prawy kciuk, nie mały palec i nie lewa ręka, bo tylko wtedy dłoń nie wykręca się przy ą, ę i ł. Wielkie ĄĆĘŁŃÓŚŹŻ to ten sam akord z Shiftem lewej ręki, czyli trzy klawisze naciśnięte razem, bez zmiany pozycji dłoni. Pełną listę akordów zebrałem w tekście o polskich znakach i AltGr.
Shift bierze zawsze mały palec ręki przeciwnej niż ta, która pisze literę. Shift tą samą ręką wykręca dłoń, zabiera pozycję bazową i przy każdej wielkiej literze kosztuje powrót.
Jak wygląda rysunek tego rozkładu
Rysunek objaśniający przypisanie palców daje się opisać słowami, zanim powstanie.
1. Obrys płyty ze 104 klawiszami, jasne tło, cienka kreska, widok prosto z góry, bez perspektywy. 2. Osiem barwnych stref, każda w jednym kolorze o niskim nasyceniu, biegnących ukośnie od rzędu podstawowego w górę i w dół. Kolumny wskazujących mają po dwa pasy w tym samym odcieniu. 3. Osiem klawiszy rzędu podstawowego zaznaczonych mocniej niż resztę strefy, bo to punkty powrotu. 4. Na F i J mały poziomy znacznik przy dolnej krawędzi, dokładnie tam, gdzie na sprzęcie jest wypustka. 5. Spacja przecięta na dwie połowy w kolorach kciuków, prawy Alt w tym samym kolorze co prawy kciuk. 6. Podpis w dwóch linijkach: palec wraca do bazy po każdym naciśnięciu, Shift bierze ręka przeciwna.
Rysunek nie potrzebuje strzałek ruchu ani numerów palców. Kolor kolumny wystarcza, a numeracja zmusza czytelnika do zapamiętywania dodatkowej tabeli.
Postawa, która nie przeszkadza
Cztery ustawienia robią różnicę i wszystkie sprowadzają się do braku napięcia.
- Nadgarstki nad blatem, nie oparte na krawędzi. Oparty nadgarstek zmienia kąt palców i przenosi cały ruch na małe palce.
- Łokcie luźno przy ciele, kąt w łokciu blisko prostego. Blat wyżej niż łokcie podnosi ramiona, a to męczy szyję po kilkunastu minutach.
- Palce lekko zgięte, jakby leżały na piłce. Wyprostowane uderzają paznokciem i gubią wyczucie klawisza.
- Ekran naprzeciwko, żeby wzrok szedł prosto. Tekst źródłowy z boku zmusza do obracania głowy w tę samą stronę setki razy.
Sprzęt też ma tu udział. Klawiatura wysoka i ustawiona pod dużym kątem wymusza zgięcie nadgarstka do góry, a kilka niepewnych klawiszy potrafi udawać błąd palca. Jeżeli jedna litera gubi się regularnie, sprawdź ją w teście klawiatury, bo mechanizm i przewód mają swoje własne usterki.
Kolejność, w której to się utrwala
Najpierw pozycja i powrót do bazy, potem kolumny w rzędzie górnym i dolnym, potem Shift, na końcu akordy z prawym Altem. Każdy etap ma sens tylko wtedy, gdy poprzedni działa bez patrzenia, i to jest jedyny warunek przejścia dalej. Cały ten porządek rozpisałem tygodniami w planie na cztery tygodnie, a szersze tło pisania bez wzroku leży w tekście o pisaniu bezwzrokowym.
Ułożenie palców najłatwiej sprawdzić na krótkim, spokojnym tekście, w którym wersy są równe i wracają do tych samych dźwięków. Tęcza Marii Konopnickiej z 1890 roku, zbudowana jak rozmowa o tym, kto pomalował tęczę na siedem barw, ma tak krótkie wersy, że po każdym z nich ręka naturalnie wraca na rząd podstawowy.