Polskie znaki na klawiaturze: AltGr i litera
Wszystkie 9 polskich liter z ogonkami powstaje w tym samym schemacie: przytrzymujesz prawy Alt, oznaczany w opisach układów jako AltGr, i naciskasz literę bazową. Żadna z nich nie ma osobnego klawisza w układzie programisty, który jest w Polsce układem domyślnym, i żadna nie wymaga dwóch osobnych naciśnięć.
Dziewięć akordów
- ą to AltGr i a, ę to AltGr i e.
- ó to AltGr i o, ł to AltGr i l.
- ć to AltGr i c, ń to AltGr i n, ś to AltGr i s.
- ż to AltGr i z, ź to AltGr i x.
Ostatni akord jest jedynym, którego nie da się zgadnąć. Pod z stoi ż, więc ź musiało przenieść się na sąsiedni klawisz, a x wybrano dlatego, że w polskich wyrazach prawie nie występuje.
Wielkie ĄĆĘŁŃÓŚŹŻ
Wielka litera z ogonkiem to ten sam akord z dołożonym Shiftem, czyli trzy klawisze naciśnięte razem. Shift bierze mały palec lewej ręki, prawy Alt bierze prawy kciuk, literę naciska właściwy palec. Kolejność zwalniania nie ma znaczenia, natomiast ma znaczenie to, żeby oba modyfikatory były wciśnięte, gdy litera idzie w dół.
Caps Lock zachowuje się tu inaczej, niż większość ludzi zakłada. Włączony Caps Lock zamienia małe litery na wielkie, ale nie zastępuje Shifta w akordzie z AltGr na wszystkich układach i wersjach systemu, więc bezpieczniejsza droga do Ś na początku zdania to Shift, prawy Alt i s.
Gdy prawy Alt nie działa
W Windowsie prawy Alt jest wewnętrznie równoważny naciśnięciu Ctrl i Alt razem. Z tego wynika gotowe obejście: lewy Ctrl, lewy Alt i litera dają dokładnie ten sam ogonek. Warto je znać, bo przydaje się w trzech sytuacjach.
1. Klawiatura zewnętrzna bez prawego Alta albo z tym klawiszem przemapowanym na coś innego. 2. Okno pulpitu zdalnego albo maszyny wirtualnej, które przechwytuje modyfikator dla siebie. 3. Program, który na akord z prawym Altem odpowiada własnym skrótem, zwykle starszy edytor albo terminal.
Zanim uznasz klawisz za zepsuty, naciśnij go w teście klawiatury. Jeśli komórka prawego Alta się podświetla, przełącznik i przewód są sprawne, a przyczyna siedzi w układzie albo w programie. Jeśli się nie podświetla, problem jest sprzętowy. Na macOS rolę AltGr gra klawisz Option, a polskie litery powstają w układzie polskim jako Option i litera bazowa.
Polskie znaki na klawiaturze angielskiej
Fizyczna klawiatura nie ma z tym nic wspólnego. Znaczenie ma tylko układ ustawiony w systemie, a polski programisty został zaprojektowany tak, żeby leżeć na klawiaturze amerykańskiej bez żadnej kolizji: dokłada dziewięć akordów i nie przenosi ani jednego znaku interpunkcyjnego. Na klawiaturze angielskiej albo amerykańskiej wystarczy więc dodać polski układ w ustawieniach języka, a wszystkie nadruki nadal będą się zgadzać z tym, co wychodzi na ekranie.
Na klawiaturze niemieckiej robi się ciekawiej. Płyta QWERTZ ma zamienione y i z oraz inne pozycje nawiasów i znaków interpunkcyjnych, więc po włączeniu polskiego programisty litery i znaki przestają odpowiadać nadrukom. Same ogonki działają bez zarzutu, bo idą z AltGr, ale nawias klamrowy pojawi się w innym miejscu, niż mówi klawisz. Różnice w kształcie płyty i liczbie klawiszy opisałem w tekście o ISO i ANSI.
Skąd bierze się ę zamiast euro
To najczęstsze zderzenie dwóch nawyków. Na wielu układach europejskich, w tym niemieckim, znak euro leży pod AltGr i e. W polskim programisty ten sam akord jest zajęty przez ę, bo dziewięć polskich liter miało pierwszeństwo. Kto uczył się skrótu na obcej płycie, dostaje więc literę zamiast waluty i słusznie uznaje, że coś jest nie tak, choć oba układy zachowują się poprawnie.
Wyjście jest proste i nie wymaga zmiany układu: znak euro wstawia się z tablicy znaków systemu albo z funkcji wstawiania symbolu w edytorze. Nie podaję tu numeru kodowego, bo wynik zależy od strony kodowej ustawionej w systemie, a błędny kod daje inny znak i tylko mnoży zamieszanie.
Kolejność sprawdzania, gdy ogonki zniknęły
Nagła utrata ą i ę przy sprawnych literach podstawowych to prawie zawsze zmiana układu, nie awaria.
1. Sprawdź, czy pasek języka pokazuje polski, a nie angielski. 2. Sprawdź w opcjach języka, czy aktywny polski układ to programisty, a nie 214. Oba wyświetlają POL, a różnice między nimi zebrałem w tekście o wyborze między programisty i 214. 3. Sprawdź, czy prawy Alt zapala się w teście klawiatury. 4. Sprawdź, czy problem występuje też w innym programie. Jeśli tylko w jednym, winowajcą jest jego skrót.
Jeżeli apostrofy i cudzysłowy zachowują się dziwnie, to zwykle nie polski jest przyczyną. Przypadkowe przełączenie na układ amerykański międzynarodowy zamienia pięć znaków interpunkcyjnych w martwe klawisze, które milczą do następnego naciśnięcia.
Ile tych liter jest w prawdziwym tekście
Na sto znaków polskiej prozy i poezji wypada zwykle od pięciu do dziesięciu liter z ogonkiem. Na stronie maszynopisu robi to kilkaset akordów, więc prawy Alt jest w polszczyźnie klawiszem roboczym, a nie ozdobą. Nauka tych dziewięciu akordów jest równie ważna jak sam rząd podstawowy i wchodzi w plan ćwiczeń od pierwszego tygodnia, co opisałem w planie na cztery tygodnie.
Sprawdzić to najłatwiej na tekście, który ogonków naprawdę potrzebuje. Inwokacja z Pana Tadeusza Adama Mickiewicza z 1834 roku, otwierająca poemat wspomnieniem kraju lat dziecinnych, ma litery z ogonkami rozłożone równo w każdym wersie, więc pokazuje akordy bez pośpiechu i bez presji licznika.