Konwencja o prawach dziecka zaczęła się od polskiego wniosku

Dokument, który dziś obowiązuje w niemal całym świecie, zaczął się od wniosku zgłoszonego przez Polskę w 1978 roku. Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych przyjęło Konwencję o prawach dziecka dopiero jedenaście lat później, 20 listopada 1989 roku. Trzy jej fragmenty czekają u nas do przepisania.

Dziecko będzie miało prawo do swobodnej wypowiedzi; prawo to ma zawierać swobodę poszukiwania, otrzymywania i przekazywania informacji oraz idei wszelkiego rodzaju, bez względu na granice.

Konwencja o prawach dziecka, artykuł 13, 1989.

Skąd wziął się ten dokument

Z polskiej propozycji i z bardzo długich negocjacji. Wniosek padł w 1978 roku, w trzydziestą rocznicę Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, a tekst uzgadniano przez kolejne jedenaście lat. Konwencja weszła do polskiego porządku prawnego po ratyfikacji w 1991 roku.

Długość prac widać w samym tekście. Preambuła nie zaczyna się od zdania oznajmującego, tylko od ciągu imiesłowów: uznając, uważając, biorąc pod uwagę. Każdy taki akapit to osobne ustalenie, które ktoś musiał wynegocjować, i dlatego całość czyta się jak protokół, a nie jak deklaracja.

Co konkretnie zapisano w tych trzech fragmentach

Preambuła mówi, gdzie dziecko ma rosnąć. Wskazuje środowisko rodzinne, w atmosferze szczęścia, miłości i zrozumienia, a potem wylicza wartości, w duchu których ma być wychowane: pokój, godność, tolerancję, wolność, równość i solidarność. To wyliczenie odsyła wprost do Karty Narodów Zjednoczonych.

Artykuł 13 daje dziecku swobodę wypowiedzi razem ze swobodą poszukiwania i przekazywania informacji, w formie ustnej, pisemnej, drukowanej, artystycznej albo z wykorzystaniem każdego innego środka przekazu według wyboru dziecka. Artykuł 31 uznaje prawo do wypoczynku, czasu wolnego, zabawy i udziału w życiu kulturalnym.

Czego nie widać na pierwszy rzut oka

Zabawa stoi w tekście prawa międzynarodowego na równi z nauką i ochroną zdrowia. Artykuł 31 nie jest ozdobnikiem: drugi ustęp zobowiązuje państwa do tworzenia równych sposobności dla działalności kulturalnej i rekreacyjnej, czyli robi z zabawy zobowiązanie budżetowe.

Druga rzecz dotyczy artykułu 13. Wyliczenie form przekazu kończy się formułą otwartą, obejmującą każdy inny środek. Tekst pisany w latach osiemdziesiątych został tak zbudowany, żeby objąć środki przekazu, których wtedy nie było, a drugi ustęp dopuszcza ograniczenia wyłącznie przewidziane przez prawo i konieczne dla ochrony praw innych osób.

Co ćwiczysz, przepisując te fragmenty

Długie wyrazy, a w preambule razem z ogonkami. Preambuła ma 449 znaków i 59 słów, więc średnie słowo liczy 6,4 znaku, a znaki diakrytyczne stanowią 7,9 na sto znaków. Ogonki wchodzą tu w bardzo długie wyrazy i to ta długość, a nie ich liczba, decyduje o trudności: słowa w rodzaju harmonijnego, ukształtowana i społeczeństwie wracają w każdym zdaniu.

Artykuł 31 jest krótki i podstępny. Ma 226 znaków i najmniej ogonków w całej naszej bibliotece, 2,6 na sto znaków, ale średnie słowo rośnie do 6,7 znaku i cały fragment powtarza konstrukcję prawo do czegoś, przez co ręka utrwala końcówki dopełniacza: wypoczynku, czasu wolnego, uczestniczenia. Praktycznie nie ma tu przerw na krótkie wyrazy.

Artykuł 13 dokłada średnik, znak, po który sięga się rzadko, i długie wyliczenie utrzymujące równe tempo. Akordy potrzebne do ą, ę, ś i ż opisaliśmy w tekście o polskich znakach na klawiaturze, a kolejność nauki dla najmłodszych w tekście o nauce pisania dla dzieci.

FAQ

Kiedy przyjęto Konwencję o prawach dziecka

20 listopada 1989 roku, uchwałą Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych. Polska ratyfikowała ją w 1991 roku.

Kto zgłosił projekt konwencji

Polska, w 1978 roku. Prace nad uzgodnieniem tekstu trwały ponad dziesięć lat.

Co mówi artykuł 31

Uznaje prawo dziecka do wypoczynku, czasu wolnego, zabawy i zajęć rekreacyjnych oraz do nieskrępowanego udziału w życiu kulturalnym i artystycznym.

Czy te fragmenty są trudne do przepisania

Dwa są oznaczone jako średnie, jeden jako łatwy. Trudność bierze się z długości wyrazów i gęstości ogonków, nie z interpunkcji.

Czy tekstu można używać bez opłat

Tak. To dokument urzędowy, publikowany jako tekst oficjalny, a nasza wersja idzie za polskim przekładem z Wikiźródeł.

Napisz go u siebie, potem zostań przy dokumentach

Trzy fragmenty czekają w bibliotece tekstów: preambuła, swoboda wypowiedzi i zabawa i wypoczynek, każdy z datą i źródłem na stronie. Blisko nich leży prawo do nauki z Konstytucji RP, które ma 275 znaków i mówi o tym samym z polskiej strony.

Źródła sprawdzone 16 sierpnia 2026: polski tekst konwencji na Wikiźródłach oraz zapis w Dzienniku Ustaw w bazie Sejmu.