Deklaracja Praw Człowieka nie jest umową i to było zamierzone
Powszechna Deklaracja Praw Człowieka liczy trzydzieści artykułów i preambułę, a mimo to nie jest umową międzynarodową. Nikt jej nie podpisywał i nikt nie ratyfikował, bo Zgromadzenie Ogólne uchwaliło ją 10 grudnia 1948 roku jako deklarację, czyli akt bez mocy zobowiązującej. Trzy jej fragmenty czekają u nas do przepisania.
Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi pod względem swej godności i swych praw.
Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, artykuł 1, 1948.
Dlaczego dokument bez mocy prawnej stał się fundamentem
Bo sam brak mocy pozwolił go uchwalić. Traktat wymagałby negocjowania każdego słowa z myślą o odpowiedzialności państw, a deklaracja mogła zostać napisana wprost. Dopiero później ten tekst stał się podstawą kolejnych traktatów, które już zobowiązują, i to one przeniosły jego treść do prawa.
Uchwalono ją w Paryżu, na Trzeciej Sesji Zgromadzenia Ogólnego. Rocznicę tego dnia Zgromadzenie Ogólne ustanowiło później Dniem Praw Człowieka, a sam tekst przełożono na kilkaset języków.
Co zapisano w tych trzech fragmentach
Artykuł 1 mówi o wolności i równej godności, a zaraz po nim artykuł 2 wylicza, czego ta równość nie może zależeć: rasy, koloru, płci, języka, wyznania, poglądów, narodowości, pochodzenia społecznego, majątku, urodzenia ani jakiegokolwiek innego stanu. Wyliczenie jest długie, bo miało nie zostawić furtki.
Artykuł 26 uznaje prawo do nauki, nakazuje bezpłatność przynajmniej na stopniu podstawowym i obowiązek nauki podstawowej, a studia wyższe wiąże z zaletami osobistymi, nie z pochodzeniem czy majątkiem. Artykuł 27 daje prawo do udziału w życiu kulturalnym i do korzystania ze sztuki oraz z postępu nauki.
Czego nie widać na pierwszy rzut oka
Drugie zdanie artykułu 27 dotyczy twórców. Mówi o ochronie moralnych i materialnych korzyści wynikających z własnej działalności naukowej, literackiej lub artystycznej, i jest jednym z pierwszych międzynarodowych zapisów o prawach autorskich rozumianych jako prawo człowieka, a nie tylko jako prawo majątkowe.
Kolejność też coś znaczy. Artykuł 27 poprzedza w tekście postanowienia o obowiązkach wobec społeczeństwa, więc prawo do udziału w kulturze stoi przed przypomnieniem, że jednostka ma również powinności. Podobnie artykuł 26 nie kończy się na dostępie do szkoły: dopisuje cel nauczania, którym jest pełny rozwój osobowości i ugruntowanie poszanowania praw człowieka.
Co ćwiczysz, przepisując te fragmenty
Długie wyrazy i spokojne zdania. Artykuł 1 razem z artykułem 2 daje 458 znaków w 64 słowach, więc średnie słowo ma 6,0 znaku, a interpunkcja schodzi do 2,6 na sto znaków. Cała trudność siedzi w jednym miejscu: w wyliczeniu, gdzie mały palec wraca do przecinka kilkanaście razy w stałym rytmie.
Artykuł 27 idzie jeszcze dalej w tę stronę. Ma 340 znaków, średnie słowo 6,6 znaku i zaledwie 1,5 znaku interpunkcyjnego na sto znaków, bo zdania budują się z ciągów w miejscowniku: o uczestniczeniu, o korzystaniu, o działalności. Końcówki zmieniają się bez przerwy, więc ogonki wymagają uwagi.
Artykuł 26 działa odwrotnie niż tamte dwa. Pięć krótkich zdań orzekających pod rząd stawia kropkę mniej więcej co osiemdziesiąt znaków, co porządkuje tempo. Kto dopiero układa palce, znajdzie kolejność nauki w tekście o ułożeniu palców na klawiaturze.
| Fakt | Wartość |
|---|---|
| Autor | Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych |
| Data | Uchwalona 10 grudnia 1948 roku w Paryżu |
| Forma | Deklaracja, preambuła i trzydzieści artykułów |
| Wydanie źródłowe | Wikiźródła oraz zbiór Biblioteki Sejmowej |
| Liczba znaków | 458, 404 i 340 w trzech fragmentach |
| Poziom | łatwy |
| Co ćwiczy | wyliczenia, długie wyrazy, ogonki w końcówkach |
FAQ
Kiedy uchwalono Deklarację Praw Człowieka
10 grudnia 1948 roku, w Paryżu, na Trzeciej Sesji Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych.
Czy Deklaracja jest wiążąca
Nie jest umową międzynarodową i sama nie tworzy obowiązków dla państw. Stała się jednak podstawą późniejszych traktatów, które już takie obowiązki nakładają.
Ile artykułów liczy Deklaracja
Trzydzieści, poprzedzonych preambułą. Nasze trzy fragmenty pochodzą z artykułów 1 i 2, 26 oraz 27.
Co mówi artykuł 27 o twórcach
Przyznaje prawo do ochrony moralnych i materialnych korzyści z własnej pracy naukowej, literackiej lub artystycznej, obok prawa do udziału w życiu kulturalnym.
Czy tekstu można używać bez opłat
Tak. To dokument urzędowy publikowany jako tekst oficjalny, a nasza wersja idzie za polskim przekładem z Wikiźródeł.
Napisz go u siebie, potem zostań przy dokumentach
Trzy fragmenty czekają w bibliotece tekstów: artykuły 1 i 2, prawo do nauki i kultura i sztuka. Obok leży preambuła Karty praw podstawowych z 376 znakami. O dokumencie, który z tej Deklaracji wyrósł, pisaliśmy osobno: konwencja o prawach dziecka i polski wniosek.
Źródła sprawdzone 16 sierpnia 2026: polski przekład na Wikiźródłach) oraz tekst w zbiorze Biblioteki Sejmowej.
