Konstytucja 3 maja, trzy władze

Ustawę rządową uchwalono 3 maja 1791 roku na Sejmie Czteroletnim, zwanym też Wielkim. Rozdział piąty wprowadza podział na władzę prawodawczą, wykonawczą i sądowniczą, a więc rozwiązanie, które dziś powtarza artykuł 10 obecnej Konstytucji. Dokument zaczyna się słowami o władzy pochodzącej z woli narodu, co w monarchii było stwierdzeniem mocnym. Konstytucja obowiązywała nieco ponad rok. Tekst z wydania przemyskiego z 1885 roku jest dostępny na Wikiźródłach.

Skąd wziął się ten tekstTekst otwiera rozdział piąty, zatytułowany w druku Rząd czyli oznaczenie władz publicznych, a kończy się cyfrą rzymską VI, czyli numerem następnego rozdziału, którego tytuł jest już poza fragmentem. Trzy średniki tego zdania nie dzielą władz po równo: dwa zamykają człon o celu i zapowiedź wyliczenia, a tylko trzeci rozdziela władzę prawodawczą od wykonawczej; między wykonawczą a sądowniczą stoi już zwykły przecinek ze spójnikiem i. Zdanie środkowe zaczyna się od celu, czyli od zabezpieczenia wolności i porządku, i dopiero potem podaje rozwiązanie. Zapis juryzdykcyach ma z i y tam, gdzie dziś stoją s i j.

Czego nie widać na pierwszy rzut okaZwrot na zawsze pada w jednym zdaniu dwa razy: raz przy zabezpieczaniu wolności i całości państw, raz przy składaniu rządu z trzech władz. Powtórzenie jest w druku i nie wolno go przy przepisywaniu skrócić. Źródło

Co ćwiczyFragment ćwiczy wytrzymałość na długim zdaniu. Właściwych zdań jest tu dwa, bo trzecią kropkę stawia sam numer następnego rozdziału: pierwsze ma jedenaście wyrazów, drugie ciągnie się przez pięćdziesiąt sześć wyrazów i czterysta znaków bez kropki. Pauz jest mało: zaledwie dwa przecinki w całym tekście, za to trzy średniki, z których tylko jeden rozdziela wyliczane władze, a dwa tną zdanie jeszcze przed wyliczeniem. Dwanaście wyrazów przekracza dziewięć liter, czyli mniej więcej co szósty, a najdłuższy, Rzeczypospolitej, ma ich szesnaście i zaczyna się wielką literą postawioną w środku zdania. Znaków diakrytycznych jest trzydzieści pięć na 479 znaków, czyli blisko dziewięć procent liter, z literą ł dziesięć razy. Osobna pułapka to historyczna pisownia: zapis juryzdykcyach ma y tam, gdzie dzisiejsza ręka napisze odruchowo j, i ten jeden wyraz najłatwiej napisać po dzisiejszemu.

Pełny tekst przeczytasz u wydawcy: Wikiźródła